Nhiều người trong chúng ta có thể dễ dàng có
được những bữa ăn ngon, những giấc ngủ sâu, những phút giây
thoải mái thả hồn theo tiếng nhạc, hoặc ḥa ḿnh vào thiên nhiên
hùng vĩ. Nhưng không phải ai cũng được như thế. Có người luôn bị
căng thẳng bởi áp lực công việc. Có người bị ám ảnh bởi những ư
tưởng sợ hải, lo âu hay hận thù không dứt bỏ được. Cũng có người
luôn có cảm giác khó chịu hoặc đau nhức ở nơi nào đó trong cơ
thể mà bác sĩ không t́m ra được bất cứ tổn thương thực thể nào.
Trong cuộc sống hàng ngày không ai là không
có những cảm xúc buồn, thương, giận, ghét... tuy nhiên khi một
hoặc nhiều cảm xúc nầy được lập đi lập lại nhiều lần và lâu dài
sẽ ảnh hưởng xấu đến hệ thần kinh và dẫn đến bệnh tật. Những
trường hợp nầy khoa học gọi là stress. Stress có thể gây ra
nhiều triệu chứng khác nhau như mệt mơi, hay cáu gắt, mất ngủ,
nhức đầu, đau gáy, kém ăn, rối loạn kinh nguyệt... Thời gian
đầu, những triệu chứng do stress gây ra chỉ là rối loạn thần
kinh, rối loạn khí hóa. Lâu dài stress có thể gây ra những tổn
thương thực sự như viêm xoang, loét dạ dày... Ngoài ra stress
c̣n làm giảm sức đề kháng của cơ thể và làm trầm trọng thêm các
chứng bịnh đang tiềm ẩn. Theo một nghiên cứu của Trung Tâm Y
Khoa pḥng ngừa ở Atlanta Mỹ, những người dưới 60 tuổi có tính
nóng nảy có nguy cơ bị tai biến mạch năo ba lần cao hơn những
người b́nh thường. Ngược lại việc hoá giải được stress sẽ tác
động tốt đến quá tŕnh điều trị các bệnh măn tính. Về điều nầy,
một cuộc nghiên cứu do Tiến sĩ Richard Surwit thuộc Trung Tâm Y
khoa Đại học DUKE (Mỹ) và các cộng sự thực hiện trên 108 bệnh
nhân tiểu đường type II đă cho biết việc loại bỏ stress bằng
cách thư giăn và những phương pháp hô hấp có kết quả tương đương
hoặc hơn so với việc dùng thuốc trong việc hạn chế những tác hại
của bệnh. Trong thí nghiệm nầy, tất cả bệnh nhân được phổ biến
những kiến thức cần thiết về bệnh tiểu đường. Một nữa trong số
họ được tham gia luyện tập chống stress. Sau một năm, 32% số
người được tập luyện có lượng đường trong máu giảm hơn 1%. Trong
khi chỉ có 12% bệnh nhân thuộc nhóm đối chứng dùng thuốc nhưng
không luyện tập chống stress đạt được kết quả tương tự.
Theo y học, stress luôn đi đôi với cuộc sống
công nghiệp. Công nghiệp tiến triễn đă tạo ra nhiều nhu cầu mới
và đa dạng, thúc đẩy con người phải suy nghĩ, lo toan và làm
việc căng thẳng để gia tăng khả năng chiếm hữu và thỏa măn nhu
cầu. Cơ chế thị trường với mức độ cạnh tranh cao càng làm cho
con người phải chật vật và toan tính nhiều hơn, dễ dẫn đến
stress hơn.
Mới đây Công ty Hoffman La Roche đă thực hiện
một cuộc khảo sát về t́nh trạng stress tại Việt Nam. Kết quả đă
cho thấy tỉ lệ số người bị stress b́nh quân là 52%. Ở các thành
phố lớn như Hà Nội và Thành Phố Hồ Chí Minh tỉ lệ nầy là 55%.
Thực tế nầy cho thấy việc nhận thức về tầm nguy hại của stress
để chủ động pḥng chống nó là điều cần thiết cho việc giữ ǵn
sức khỏe
Từ lâu, các nhà khoa học đă biết được sự liên
quan chặt chẽ giữa hoạt động của hệ thần kinh và hoạt động cơ
bắp. Khi tâm tư lo lắng hoặc tinh thần rối loạn th́ hoạt động
sinh lư, nội tạng bị xáo trộn và trương lực cơ bắp cũng gia
tăng. Ngược lại, nếu điều hoà được trương lực cơ bắp ở mức độ
thư giăn th́ thần kinh cũng sẽ được ổn định. Đặc biệt ở những
người bị stress, suy nhược thần kinh hoặc mất ngủ lâu ngày,
trương lực cơ bắp của những người này thường ở trong t́nh trạng
căng cứng hơn b́nh thường, và chính điều nầy đă tác động nghịch
trở lại làm rối lọan thêm họat động của hệ thần kinh.
Từ những phân tích trên, chúng tôi đă hướng
dẫn việc tự chữa bệnh cho nhiều người bằng một phương pháp đơn
giản nhưng hiệu quả qua sự phối hợp giữa việc kiểm soát hơi thở
và việc day, ấn một số huyệt vị và vùng đặc trị của y học cổ
truyền nhằm đạt đến hai yêu cầu thư giăn và an thần. Phương pháp
được tiến hành tuần tự qua các động tác sau:
Vuốt ấm vành tai: Dùng ngón
tay trỏ và ngón tay cái vuốt dọc vành tai cùng bên
từ trên xuống dưới. Vuốt chậm và nhẹ. Vuốt khoản 21
lần. Những nghiên cứu của y học hiện đại và y học cổ
truyền đều đưa đến những kết quả thống nhất về những
vùng quy chiếu ở phần ngoài của cơ thể có liên quan
với những cơ quan nội tạng nằm sâu ở bên trong. Một
trong những vùng quy chiếu quan trọng với một hệ
thống thần kinh dày đặc và tinh tế là vành tai, mà
khi tác động vào có thể tái lập được cân bằng nội
môi, điều ḥa được hệ thần kinh trung ương. Do đó
việc vuốt cho hai vành tai ấm lên có tác dụng điều
hoà thần kinh giao cảm, thúc đẩy khí huyết lưu thông
và thư giản toàn thân.
Vuốt dọc xương chân mày: Dùng
hai ngón tay trỏ và giữa vuốt từ đầu chân mày dọc
theo xương chân mày ra đến chân tóc phía ngoài đuôi
mắt. Vuốt chậm và nhẹ. Vuốt khoản 21 lần. Vùng chân
mày và cánh tay có những điểm phản xạ tương ứng
nhau. Do đó động tác này tạo được sự thư giăn cơ bắp
giữa vùng cánh tay và bàn tay. Hai bàn tay là hai bộ
phận quy chiếu khác ứng với toàn cơ thể nên thư giăn
được ở hai bàn tay sẽ ảnh hưởng đến thư giăn chung
của toàn thân.
Vuốt dọc hai bên mũi: Dùng
ngón trỏ của một bàn tay vuốt một bên mũi. Dùng hai
bàn tay vuốt cùng lúc cả hai bên. Vuốt dọc từ điểm
giữa hai chân mày (huyệt Ấn đường) dài theo hai bên
thân mũi qua khoé miệng đến tận góc cằm. Vuốt chậm
và nhẹ. Vuốt khoảng 21 lần. Theo học thuyết kinh lạc
của y học cổ truyền, kinh Dương minh được phân bố
dọc theo hai bên mũi và miệng, là một kinh đa
khí, đa huyết có chức năng quan trọng nhất
trong phần "vệ khí" nên động tác này
giúp khí huyết lưu thông ra bên ngoài, làm gia tăng
tác dụng thư giăn.
Day ấn huyệt Ấn đường: Dùng
ngón trỏ của bàn tay phải ấn nhẹ vào điểm giữa hai
chân mày trong vài giây, day thành ṿng tṛn chung
quanh điểm này khoản 21 ṿng. Khi tác động vào huyệt
Ấn đường, cơ thể sẽ tiết ra chất Endorphine nội
sinh, có tác dụng làm giảm đau, giáng khí và an
thần.
Kích thích vùng sau đầu: Đặt
nguyên hai bàn tay vào hai vùng gáy ở sau đầu, sát
cạnh phía sau của tai. Vuốt nhẹ từ trên xuống dưới
phía sau hai vành tai. Vuốt khoảng 21 lần. Động tác
này vừa tác động vào hai kinh Túc Thiếu Dương Đởm và
Túc Thái Dương Bàng Quang, vừa kích thích hai huyệt
An miên và Thiên trụ, có tác dụng chống khí nghịch,
điều trị thần kinh suy nhược và làm thanh sảng vùng
đầu năo.
Quan sát hơi thở : Sau khi
thực hành 5 động tác trên hăy ngồi thoải mái trên
một cái ghế có chỗ tựa lưng, hai tay đặt nhẹ trên
đùi hoặc nằm xuống nghĩ ở một nơi yên tĩnh, thoáng
mát. Trong thời gian này hăy chú ư quan sát hơi thở
bằng cách tập trung tư tưởng ở vùng bụng dưới, hoặc
tại một điểm mà các nhà khí công hoặc đạo gia gọi là
Đơn điền (dưới rốn khoảng 3 phân). Lúc hít vào, bụng
dưới hơi phồng lên. Lúc thở ra, bụng dưới hơi xẹp
xuống. Thoạt đầu có thể bạn chưa quen với lối
thở bụng. Điều này không ảnh
hưởng ǵ. Nên nhớ là chúng ta cần thư giăn, nên
không cần quan tâm đến hơi thở sâu hay cạn, nhiều
hơi hay ít hơi. Chỉ cần thở nhẹ, thở b́nh thường là
đủ. Điều quan trọng là phải chú ư quan sát bằng tất
cả tâm ư để biết rơ là chúng ta đang hít vào
hay đang thở ra thông qua chuyển động phồng
lên hay xẹp xuống của làn da bụng:
Phồng lên (biết rơ
ta đang hít vào) Xẹp xuống (biết
rơ ta đang thở ra)
Phồng lên (biết rơ
ta đang hít vào) Xẹp xuống (biết
rơ ta đang thở ra)
Phồng lên (biết rơ
ta đang hít vào) Xẹp xuống (biết
rơ ta đang thở ra)
Đừng lo ngại khi tâm bạn tản mạn với các ư
nghĩa khác nhau. Điều quan trọng là khi chợt nhớ chúng ta đang
luyện tập để thư giăn th́ tiếp tục tập trung tư tưởng quan sát
lại chuyển động phồng lên xẹp xuống của da bụng.
LƯU Ư :
Chú tâm quan sát sự lên xuống của
da bụng cũng như chú tâm vào việc thực hành từng
động tác ở 5 phần trước là một phương pháp
thay thế, để khi tập trung vào những ư niệm
này ta sẽ không c̣n những cảm xúc âu
lo hoặc căng thẳng trước đó. Điều này cũng là nguyên
tắc dùng sự ức chế thần kinh ở một điểm hoặc ở một
vùng nhỏ, gây ra quá tŕnh ức chế lan tỏa khắp vùng
dưới vỏ năo để tạo ra hiệu ứng thư giăn,
nhập tĩnh.
Chú tâm quan sát sự phồng lên,
xẹp xuống ở bụng dưới c̣n tạo nên quán tính thở sâu
của cơ thể, sẽ hữu ích cho việc dưỡng sinh, tăng
cường sức khỏe về lâu về dài sau này.
Theo y học cổ truyền,"thần
đâu, khí đó". Do đó việc tập trung tư tưởng
ở vùng bụng dưới c̣n làm cho ư và khí lưu chuyển về
phía dưới của cơ thể giúp giáng khí và làm nhẹ áp
lực ở vùng đầu, năo, dẫn đến thư giăn.
Phần quan sát hơi thở có thể thực
hành cùng lúc trong một lần tập tiếp sau các động
tác từ 1 đến 5 hoặc cũng có thể tập riêng lẽ tùy
theo ư thích và điều kiện thời gian của mỗi người.
Tất cả 5 động tác đầu kéo dài khoảng vài
phút. Nếu thực hành đúng, tập trung cao, sự thư giăn đồng bộ
giữa cơ bắp và thần kinh sẽ xảy ra. Một số người có khả năng tập
trung tốt có thể dần dần rơi vào giấc ngủ sau khoảng vài chục
hơi thở ở giai đoạn quan sát hơi thở.
Những nghiên cứu về hiệu ứng stress của 2 Bác
sĩ H.S. Liddell và A.V. Moore đă đưa đến kết luận nếu những cảm
xúc khó chịu có điều kiện ngắt khoảng tức không xảy ra liên tục
- dù chỉ trong chốc lát - th́ những cảm xúc nầy sẽ không dẫn đến
bệnh tật. Do đó việc thực hành thư giăn - dù chỉ trong vài phút
mỗi lần - cũng sẽ rất hữu ích cho việc duy tŕ một điều kiện tâm
lư tốt đủ hóa giải những căng thẳng do cuộc sống gây ra.