PGS.TS Phạm Nguyễn Vinh, PGĐ Viện Tim TP.HCM:

Bệnh nhân là người thầy lớn nhất

PGS.TS Phạm Nguyễn Vinh được biết đến như một trong những cán bộ nòng cốt, gắn bó với Viện Tim TP. HCM từ những ngày đầu thành lập. Ông cũng là một trong ba sáng lập viên Bệnh viện Tâm Đức - cơ sở y tế tư nhân đầu tiên trên cả nước chuyên điều trị và phẫu thuật tim.

PGS.TS Phạm Nguyễn Vinh - Tranh Hoàng Tường

Ngoài công việc ở hai bệnh viện trên, ông còn tham gia giảng dạy thường xuyên tại một số trường đại học y, xuất hiện ở nhiều hội thảo y khoa trong và ngoài nước, đồng thời điều hành một phòng mạch tư đặt tại nhà riêng của mình - cũng là nơi ông dành cho chúng tôi một cuộc trò chuyện. Mở đầu bằng dòng hồi ức về những ngày đầu tiên đến với ngành y, ông nói:

Sau khi đậu tú tài, tôi cũng chưa có định hướng về nghề nghiệp một cách rõ ràng. Chỉ biết rằng mình phải cố gắng đậu đại học, trường nào cũng được, để được miễn đi quân dịch. Để chắc ăn, tôi đăng ký thi nhiều trường, gồm sư phạm, y khoa, nông lâm theo thứ tự ưu tiên… Rớt “nguyện vọng một”, tôi chọn Đại học Y khoa Sài Gòn mặc dù chưa biết mình sẽ đi theo ngành gì. Sang năm thứ ba, tôi quyết định theo ngành tim mạch.

Lý do là “mê” giáo sư Lê Văn Điềm. Tim mạch được xem là một trong những ngành phức tạp nhất, vậy mà qua “lăng kính” của thầy Điềm, mọi vấn đề đều trở nên đơn giản và dễ hiểu. Mà có hiểu thì mới thích. Đi làm ở bệnh viện mọi người không câu nệ cấp trên - cấp dưới, đối xử với nhau như huynh đệ, bởi lẽ đa phần lãnh đạo bệnh viện đều là thầy hoặc đàn anh, đàn chị của mình ở trường đại học. Còn nếu không thích làm cho Chính phủ thì có thể mở phòng mạch tư, cuộc sống khá dễ chịu.

Tuy nhiên, đời ai học được chữ ngờ. Năm 1971, khi tôi tốt nghiệp cũng là lúc Chính quyền Sài Gòn yêu cầu các bác sĩ phải gia nhập quân đội. Theo sự điều động, tôi cùng bốn đồng nghiệp về phụ trách Bệnh viện tỉnh Kiến Tường (nay là huyện Mộc Hóa, tỉnh Long An). Đó là bệnh viện quân dân y phối hợp, vừa chữa cho lính, vừa chữa cho dân. Sau năm 1975, tôi đi cải tạo 32 tháng ở Cai Lậy, Tiền Giang.

* Hết hạn cải tạo, quay về với đời thường, cuộc sống của ông gặp khá nhiều khó khăn. Trong khi khá nhiều đồng nghiệp ra đi, bản thân ông cũng có điều kiện xuất cảnh cùng gia đình, đâu là lý do giữ chân ông ở lại?

- Tôi thích ở Việt Nam hơn. Tôi tin việc mình ở lại cũng có chút hữu ích cho xã hội. Qua lời giới thiệu của một người bạn, bác sĩ Trương Thìn kéo tôi về làm việc ở Trạm cai ma túy Bình Triệu - nơi anh Thìn làm trạm trưởng. Sau sáu tháng, anh Thìn đưa tôi về phòng Y học Dân tộc. Anh Thìn rất tốt, sẵn sàng cưu mang tôi dẫu biết sớm hay muộn tôi cũng sẽ đi theo chuyên ngành tim mạch. Năm 1978, tôi xin chuyển về khoa Tim mạch Bệnh viện Nguyễn Tri Phương (Q.5). Sau mười năm làm việc ở đó, tôi được cử đi tu nghiệp ở Pháp, chuẩn bị nhân lực cho việc thành lập Viện Tim TP.HCM.

* Có người xem ông như một trong những “công thần” ở Viện Tim…

- Ý tưởng thành lập viện này xuất phát từ một thực trạng rất đau lòng. Người chủ xướng là bác sĩ Dương Quang Trung - nguyên Giám đốc Sở Y tế TP.HCM. Mỗi năm cả nước có khoảng một triệu trẻ em chào đời, tỷ lệ mắc bệnh tim bẩm sinh là 8/1.000, thì đã có tám ngàn trẻ em mắc bệnh. Những bệnh nhi này chắc chắn sẽ tử vong nếu không được phẫu thuật kịp thời. Trong thời gian làm việc tại Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, tôi có hỗ trợ Chaine de L’espoir - một tổ chức từ thiện của Pháp - thường xuyên sang Việt Nam tìm kiếm những bệnh nhi tim bẩm sinh đưa qua Pháp phẫu thuật do các cơ sở y tế trong nước chưa thực hiện được.

Thế nhưng, số lượng những bệnh nhi may mắn được cứu sống không đáng kể so với nhu cầu thực tế. Thông qua một giáo sư Pháp thuộc Chaine de L’espoir, ông Trung đã có cuộc tiếp xúc với bác sĩ Carpentier - Trưởng khoa Phẫu thuật Tim Bệnh viện Paris và cũng là người sáng lập Hội từ thiện Carpentier - đề nghị giúp đỡ.

 Sau hai lần qua Việt Nam khảo sát, vị bác sĩ khả kính này đồng ý hỗ trợ chúng ta đào tạo đội ngũ y bác sĩ và trang thiết bị, trị giá khoảng bốn triệu USD. Phía Chính phủ Việt Nam góp một triệu USD xây bệnh viện. Ngày 1/1/1992, Viện Tim phẫu thuật thành công ca đầu tiên, do bác sĩ Carpentier trực tiếp cầm dao mổ.

* Ông có tham gia phẫu thuật ca đó không?

 - Không. Ngành tim mạch chia làm hai nhánh: nội khoa (chẩn đoán, điều trị…) và ngoại khoa (phẫu thuật). Thời sinh viên, tôi chuyên sâu về nội khoa. Nguyên nhân là do thể trạng của mình lúc đó không tốt lắm, tôi cao một mét sáu lăm nhưng chỉ nặng 44 ký lô, sợ không đủ sức khỏe để đứng liên tục từ 8 - 10 tiếng nếu theo ngoại khoa.

* Thực tế là Viện Tim đang trở nên quá tải. Là người gắn bó với cơ sở y tế này từ ngày đầu thành lập, ông nghĩ sao?

- Trung bình mỗi năm Viện Tim phẫu thuật được khoảng 1.350 ca, trong đó có 600 trường hợp là trẻ em bị tim bẩm sinh. Danh sách chờ phẫu thuật có khi lên đến bốn ngàn, năm ngàn. Thời gian chờ đợi càng lâu, bệnh càng nặng. Phải thừa nhận rằng đã có những trường hợp bệnh nhân tử vong trước khi kịp lên bàn mổ.

Trước thực trạng này, chúng tôi tính đến hai hướng. Một là chuyển giao kỹ thuật cho một số bệnh viện lớn trên cả nước. Chẳng hạn như Bệnh viện Tim Hà Nội, Viện Tim mạch Quốc gia thuộc Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Việt Đức ở miền Bắc, miền Trung là Bệnh viện Trung ương Huế, Bệnh viện Đà Nẵng, còn miền Nam thì có Bệnh viện Thống Nhất, Bệnh viện Đại học Y Dược, Bệnh viện 115, khu vực Đồng bằng sông Cửu Long có Bệnh viện Cần Thơ, tiếc là chưa hoạt động do còn thiếu cơ sở vật chất. Hai là chúng tôi thành lập một cơ sở mới.

Có ba lý do khiến chúng tôi xây dựng Bệnh viện Tâm Đức. Thứ nhất là muốn giải tỏa bớt áp lực cho Viện Tim. Thứ hai, chúng tôi muốn các anh em làm ngoại khoa tăng thu nhập. Những người làm nội khoa như chúng tôi còn có thể mở phòng mạch, chứ các bác sĩ phẫu thuật, buông dao mổ ra thì không biết làm gì thêm.

Có sống được bằng nghề thì anh em mới có nỗ lực phấn đấu để tiến xa hơn trong nghề nghiệp, nhờ vậy mà bệnh nhân cũng được hưởng lợi. Thứ ba, chúng tôi có thể mạnh dạn đầu tư trang thiết bị hiện đại, phục vụ cho điều trị. Đương nhiên, chi phí điều trị ở Tâm Đức chắc chắn sẽ cao hơn. Viện Tim là bệnh viện công, chúng tôi không muốn dính líu yếu tố dịch vụ vào. Chỉ cần một bệnh nhân trả tiền cao hơn thì những bệnh nhân khác sẽ mặc cảm. Rồi những người trả tiền cao hơn sẽ được bác sĩ chăm sóc kỹ hơn, bệnh nhân khác sẽ khổ.

Mặc dù vậy, hiện tại các bệnh viện trên cả nước cũng mới chỉ thực hiện được khoảng tám ngàn ca phẫu thuật, trong đó phân nửa là người lớn. Nghĩa là mỗi năm, ít nhất vẫn còn hàng ngàn trẻ em tử vong vì tim bẩm sinh.

* Trong số những bệnh nhân có nhu cầu điều trị, người nghèo chiếm tỷ lệ khá đông. Nhưng với mức chi phí khoảng 2.000 USD cho một ca phẫu thuật, khá nhiều người đành ngậm ngùi quay về nhà… chờ chết?

- Nói một cách công bằng thì chi phí cho một ca phẫu thuật ở Viện Tim thuộc loại rẻ nhất thế giới. Viện Tim có một phòng trợ giúp xã hội. Nhờ cơ chế tự cân đối thu chi mà mỗi năm chúng tôi dành ra khoảng 200 ngàn USD hỗ trợ những bệnh nhân nghèo. Tùy hoàn cảnh của từng người mà viện có thể hỗ trợ chi phí từ 50% đến 100%.

Một nguồn kinh phí đáng kể khác là từ Quỹ Bảo trợ Bệnh nhân nghèo TP. Hồ Chí Minh, các nhà hảo tâm… Đặc biệt là việc thực hiện chính sách miễn phí chữa bệnh cho trẻ em dưới 6 tuổi. Nhờ vậy mà khá nhiều bệnh nhi đã được cứu sống. Tuy nhiên, với tốc độ gia tăng dân số như hiện nay trong khi các cơ sở phẫu thuật tim luôn ở trong tình trạng quá tải thì có lẽ chúng ta cần tối thiểu 10 năm nữa để giải quyết triệt để thực trạng này.

* Đã có một nhận xét khá nghiệt ngã rằng nhiều thầy thuốc hiện nay đã đánh mất chữ “thầy”. Là người trong cuộc, ông nghĩ sao?

- Đạo đức y khoa đi xuống là có. Tôi cho rằng một trong những nguyên nhân cơ bản là cơ chế tiền lương dành cho bác sĩ chưa hợp lý. Thời của tôi, bác sĩ mới ra trường, lương tháng rất cao, có thể mua được ba lượng vàng. Bây giờ, các em ra trường, tôi không có ý phân biệt nhưng sáu năm ròng rã ngồi trên giảng đường, đồng lương của bác sĩ không bằng người gác cửa khách sạn thì việc người ta phải làm chuyện này chuyện kia âu cũng là điều dễ hiểu.

Tôi khuyến khích các em mở phòng mạch tư, để có thể sống bằng nghề một cách lương thiện. Ngay bản thân tôi cũng vậy, nếu không mở phòng mạch tư, chỉ trông vào thu nhập từ dạy học và lương ở Viện Tim, thì chắc chắn không đủ tiền cho các con của tôi đi học ở nước ngoài. Một yếu tố nữa là môi trường làm việc. Gần mực thì đen, khi mọi người chung quanh tiêu cực, chẳng hạn như nhận bao thư, thì người bác sĩ muốn giữ đạo đức y khoa cũng không dễ, nhất là những bạn trẻ mới ra trường.

* Là một trong những người có quyền chỉ định mổ ở một bệnh viện đầu ngành như Viện Tim, chắc hẳn cũng đã có người tìm đến ông nhờ cậy?

- Nhiều chứ. Họ còn tìm đến tận phòng mạch của mình, đặt vấn đề trực tiếp. Tôi trả lời với người ta rằng: “Không phải chê nhiều hay ít nhưng tôi đủ sống rồi, không có nhận. Tiền đó nên cầm về thuốc thang cho người bệnh”.

* Không tác động trực tiếp được ông, có thể người ta sẽ tìm cách tác động gián tiếp?

- Tôi nghĩ cũng nên thông cảm cho những thân nhân của người bệnh. Ở Viện Tim, không phải 100% cán bộ y bác sĩ đều tốt. Do cầu nhiều hơn cung, chuyện có những phần tử xấu lợi dụng quan hệ để vụ lợi cá nhân là không tránh khỏi.

* Năm ngoái, đề án cổ phần hóa Bệnh viện Bình Dân đã gây bất bình trong dư luận và cuối cùng đã phải ngừng lại. Có vẻ kinh doanh bệnh viện đang là nghề hốt bạc?

- Tôi lại nghĩ rằng kinh doanh bệnh viện rất khó. Trong quá trình hành nghề, yếu tố rủi ro là khó tránh khỏi. Năm 2007, Tâm Đức lãi hai tỉ đồng, không bằng tiền lãi gửi ngân hàng. Cổ phần hóa một bệnh viện cũ và xây dựng một bệnh viện mới là hoàn toàn khác nhau.

Có thể là vì người ta không hiểu hết ý nghĩa của cổ phần hóa. Singapore có cách làm rất hay. Chính phủ xây bệnh viện, trao cho ban giám đốc quyền tự chủ, từ nhân sự cho đến cân đối thu chi, nhưng toàn bộ lợi nhuận phải được sử dụng tái đầu tư trở lại bệnh viện. Nếu ngân sách hạn chế, Chính phủ nên có những chính sách khuyến khích đầu tư vào bệnh viện. Mà thực ra thì đầu tư vào bệnh viện cũng đâu có bao nhiêu tiền.

* Xin hỏi, chi phí đầu tư cho Tâm Đức là bao nhiêu?

- Rẻ lắm. Tư nhân đã làm là rẻ. Chúng tôi xây bệnh viện hết 55 tỉ đồng, mà nguyên vật liệu, theo yêu cầu của các cổ đông, toàn thứ tốt. Thêm trang thiết bị và chi phí đào tạo, tất tần tật hết tròm trèm 120 tỉ đồng. Đang lạm phát, giá nguyên vật liệu tăng, nhưng tôi nghĩ tổng chi phí cũng không quá 200 tỉ đồng.

* Đành rằng vốn đầu tư mở bệnh viện không lớn, nhưng một vấn đề không thể không tính đến là chất lượng đội ngũ y bác sĩ. E rằng với những ngành như tim mạch, đó là một thách thức không nhỏ?

- Chúng tôi may mắn là có môi trường Viện Tim để tự đào tạo nguồn nhân lực. Khi bắt đầu xây Tâm Đức, chúng tôi đã tuyển dụng nhân sự, trả lương cho các em đi học. Tôi cho rằng đó là cách làm khá hiệu quả. Tháng trước, qua một đồng nghiệp ở Bệnh viện Nhi Đồng I, tôi được biết Chính phủ có kế hoạch mở thêm một bệnh viện nhi thứ ba ở TP.HCM. Đội ngũ cán bộ nòng cốt cho cơ sở y tế mới này sẽ được đào tạo tại Bệnh viện Nhi Đồng.

* Ý ông là không thể trông chờ vào nguồn đào tạo từ hệ thống các trường đại học trong nước?

- Tham gia giảng dạy ở một số trường y, tôi biết sinh viên ngành y mới ra trường kiến thức chưa được bao nhiêu. Để các em tham gia vào những công việc phức tạp là rất mạo hiểm. Ở Tâm Đức, dù chỉ giữ vai trò cố vấn, nhưng mỗi tuần hai lần, tôi vẫn phải đứng khám. Trong y học, có những sai sót mà người ta không còn cơ hội để sửa chữa lỗi lầm.

* Còn một nguồn nhân lực nữa là chất xám ở hải ngoại. Được biết hai trong ba người con của ông đang làm bác sĩ ở Mỹ nhưng có vẻ như họ cũng chưa có ý định quay về?

- Thái Lan có một bệnh viện rất nổi tiếng là Bumbungrad, thu hút rất nhiều bác sĩ người Thái ở nước ngoài về. Bệnh viện này sử dụng hàng chục thông dịch viên, thông thạo hàng chục thứ tiếng, để đáp ứng nhu cầu giao tiếp của bệnh nhân nhiều nước trên thế giới tìm đến Bumbungrad điều trị.

Thái Lan làm được như vậy là nhờ xây dựng được một bệnh viện cực kỳ hiện đại. Một chính khách Trung Quốc, hình như là ông Đặng Tiểu Bình, từng nói rằng cứ mười sinh viên đi du học mà có hai người trở về là thành công. Tôi khuyến khích những người trẻ đi du học, càng đi nhiều thì tỷ lệ quay về càng nhiều. Hai người con tôi làm việc ở nước ngoài đâu phải vì tiền, ở Việt Nam sướng hơn chứ. Hãy để họ phát triển nghề nghiệp, đến một lúc nào đó sẽ quay trở về phục vụ đất nước.

* Đến giờ còn có điều gì khiến ông trăn trở?

- Cái tôi mong muốn là ngành y đừng bị tai tiếng như bây giờ. Ở một số bệnh viện công, muốn thay cái ra giường cũng phải chi cho cô hộ lý năm, mười ngàn, tủi nhục quá. Cũng không loại trừ trường hợp những người cố tình gắt gỏng để vòi vĩnh bệnh nhân. Hồi đi học ở Pháp, tôi thấy từ bác sĩ cho đến điều dưỡng, đều rất thương bệnh nhân. Cái này mình nên học người phương Tây.

Bởi ngoài những trang y văn, những vị giáo sư, bệnh nhân chính là những người thầy lớn nhất của người bác sĩ. Chính người bệnh đã âm thầm đóng góp vào sự phát triển của y học. Lời thề Hippocrate có nhắc đến ngày lễ tri ân Macchabé dành cho những người bệnh.

* Y học càng phát triển thì xã hội lại phát sinh ra nhiều loại bệnh mới, có cả những bệnh nan y. Theo ông, liệu đó có phải là một nghịch lý?

- Có những cái mà ngày xưa chúng ta không nghĩ là bệnh thì bây giờ nó là bệnh. Có những con vi trùng ngày xưa rất hiền lành, nhưng do biến đổi của môi trường, nó trở nên vô cùng nguy hiểm. Đến giờ người ta vẫn chưa tìm ra nguồn gốc virus HIV. Chính vì vậy mà người bác sĩ phải không ngừng học hỏi. Làm nghề y, người bác sĩ mà dừng lại là thụt lùi, có khi vô tình giết chết bệnh nhân.

* Năm nay đã sang tuổi 62, ông đã tính đến chuyện nghỉ hưu?

- Theo kế hoạch, tháng 7 này tôi sẽ nghỉ hưu ở Viện Tim. Nhưng tôi sẽ còn làm việc nữa. Được làm việc là một nhu cầu của tôi. Câu nói “gừng càng già càng cay” vận vào nghề y đúng lắm. Tôi thấy quy định nữ 55 tuổi, nam 60 tuổi về hưu áp dụng vào ngành y là hơi máy móc và lãng phí.

Bác sĩ Phan Kim Phương - người được xem là nữ phẫu thuật tim giỏi nhất Việt Nam hiện nay - đã bước sang tuổi năm mươi. Theo quy định, chị chỉ còn được làm việc có năm năm nữa. Như vậy thì bệnh nhân là những người thiệt thòi trước tiên. Kinh nghiệm của những người như chị Phương là vô cùng cần thiết cho thế hệ đàn em. Đào tạo được những người tài tốn kém vô cùng. Bác sĩ Carpentier về hưu ở tuổi 65, theo quy định của Chính phủ Pháp. Vậy là người Mỹ mời ông ấy liền. Mỗi tháng, ông bay qua Mỹ một tuần làm công tác giảng dạy.

* Công việc ở Viện Tim và Tâm Đức, tham gia giảng dạy ở một số trường đại học, xuất hiện tại khá nhiều các hội thảo về y khoa, tan sở lại quay về với phòng mạch tư… nhưng nhìn ông vẫn tráng kiện?

- Ấy là nhờ thể thao. Ngày trước, tôi chơi tennis, rồi chuyển sang bơi lội. Nhưng tennis thì tuần chỉ đánh được một buổi, đi bơi thì thứ nhất là nước hồ nhiều hóa chất, thứ hai là mình cũng có tuổi rồi, dễ bị cảm. Mua thảm lăn về chạy ở nhà, nhưng có mỗi mình với cái máy, cũng buồn. Vậy là chiều chiều hai vợ chồng chở nhau đến sân Lan Anh, chơi tạ. Ở đó vừa tập luyện, vừa có thể trò chuyện với những người ngoài nghề với mình, vui lắm.

Theo THƯỢNG TÙNG - Doanh nhân Sài Gòn Cuối tuần

Người đương thời

BS Nguyễn Văn Quang: Giọt nắng cho đời
BS Nguyễn Đình Nguyên: “Lạc quan để tồn tại, nghị lực để vươn lên”
BS Trương Văn Như được TT Mỹ chiêu đãi tại Nhà Trắng
Bác sĩ - Tiến sĩ Lê Trọng Phi: Nỗ lực chuyển giao kỹ thuật mổ tim tiên tiến nhất thế giới về Việt Nam
Bác sĩ Nguyễn Xuân Cương - Người giới thiệu ngành giải phẫu thẩm mỹ Việt Nam ra thế giới
Bác sĩ Đởm
Cha tôi - GS Đặng Văn Ngữ
Chuyện ở một bệnh viện nhỏ
Chỉ có một mong muốn
Câu chuyện từ sợi... dây rốn
Giáo sư Ngô Gia Hy: Nặng nợ vì một cõi nhân sinh
Giải phẫu thẩm mỹ Việt Nam một lần nữa vinh danh tại Paris
Hoa giữa đời thường “Chiếc kéo vàng” trong phẫu thuật tim hở
Loạn, viễn, cận, lão… không cần mang kính
Máy nội soi “made in VN” của bác sĩ tuyến huyện
Người mang “cái tâm” về với cội nguồn
Người sản xuất vắc-xin cho đất nước 
Người trị bệnh bằng... đường kim mũi chỉ
Nhận ra mình từ lênh đênh nguồn cội
Nối lại sự sống
Nữ bác sĩ người Việt được Hiệp hội Y khoa châu Mỹ vinh danh
PGS.TS Phạm Nguyễn Vinh, PGĐ Viện Tim TP.HCM:
Tham vọng của một bác sĩ giỏi
Tiến sĩ... trị rắn độc
TS Lê Chí Hiếu và công nghệ mô hình y-sinh học
Tâm nguyện của bà Út Điểu
“Nhảy rào" làm y tế tư nhân

Nét đẹp y khoa

Hơn 20 năm chữa bệnh miễn phí
Lão nông cứu hàng ngàn người thoát khỏi rắn độc
Thầy thuốc… 05-06(*)
Xe ôm cấp cứu
Đội blouse trắng
Đội ngũ y bác sĩ bệnh viện Phạm Ngọc Thạch: Thầm lặng & quên mình

Danh nhân y khoa

Alexandre Yersin
Bác sỹ Phạm Ngọc Thạch (1909-1968)
Giáo sư Hồ Đắc Di
Giáo sư, Bác sĩ Đặng Vǎn Ngữ
GS Tôn Thất Tùng - Vị tổ sư của cắt gan có kế hoạch
GS. Tôn Thất Tùng (1912-1982)
Hipocrates 460-370
Luis Pasteur
Lê Hữu Trác (1720 - 1791)
TIểU Sử CủA TUệ TĩNH