|
Mối quan hệ giữa giới y khoa và
kĩ nghệ dược
(Bản ngắn đă đăng trên
TTCT)
Nguyễn Văn Tuấn
Kĩ nghệ dược và hoạt động kinh doanh của các công ti dược
thường được giới báo chỉ mổ xẻ khá nhiều.
Có quan điểm cho rằng các công ti dược là “bad guys” (kẻ
xấu), làm tiền trên bệnh nhân, mua chuộc bác sĩ để kinh doanh,
v.v… Nhưng cũng có người b́nh tĩnh hơn đánh giá cao những đóng
góp của kĩ nghệ được trong việc pḥng chống bệnh tật ở qui mô
toàn cầu. Gần đây báo chí trong nước đặt vấn đề về mối quan hệ
giữa kĩ nghệ dược phẩm và bác sĩ với nhiều lí lẽ tiêu cực.
Bài này sẽ lí giải tại sao mối quan hệ đó cần thiết, và
có thể cải tiến tốt hơn.
Kĩ nghệ dược là một kĩ nghệ lớn và hái ra tiền trên thế
giới. Theo một phân
tích vào năm 2006, kĩ nghệ dược toàn cầu trị giá 643 tỉ USD;
trong số này chỉ 10 công ti chiếm trên 40%
thị phần toàn cầu.
Thị trường dược phẩm ở các nước đang phát triển là một
thị trường phát triển rất nhanh trong thời gian gần đây.
Năm 2001, thị trường dược phẩm ở các nước đang phát triển
chiếm 13% thị trường toàn cầu; chỉ 5 năm sau (năm 2006), tỉ lệ
này tăng gấp 2 lần thành 27%.
Do đó, các “đại gia” ngành dược nh́n các nước đang phát
triển ở châu Á là một thị trường chiến lược về lâu về dài.
Để xây dựng thị trường họ cần thiết lập các mối quan hệ
với địa phương.
Trong trào lưu hợp tác và phát triển, mối quan hệ giữa y giới và
kĩ nghệ dược là một điều cần thiết.
Mối quan hệ giữa một bên là chăm sóc sức khỏe cho bệnh
nhân và một bên là sản xuất dược phẩm và công cụ phục vụ cho
chăm sóc bệnh nhân ắt hẳn sẽ đem lại nhiều lợi ích cho việc điều
trị và quản lí bệnh.
Có thể nói rằng đại đa số các thuốc có mặt trên thị
trường ngày nay, nếu không có sự tương tác giữa các bác sĩ
nghiên cứu và kĩ nghệ dược th́ không thể nào ra đời được.
Ở những nước kém phát triển kinh tế như nước ta, sự có
mặt của các công ti dược quốc tế chẳng những là một dấu hiệu
tích cực cho nền kinh tế, mà c̣n đem lại nhiều lợi ích về thông
tin khoa học cho giới bác sĩ vốn trong một thời gian dài không
có cách tiếp cận được.
Hai
mối quan hệ
Nhưng mối quan hệ giữa y giới và kĩ nghệ được cũng có
nhiều tác động tiêu cực.
Chẳng hạn như có bằng chứng cho thấy bác sĩ có mối quan
hệ mật thiết với các công ti dược thường có xu hướng sử dụng
thuốc của công ti, dù có thuốc khác có cùng hiệu quả và giá rẻ
hơn. Nói cách khác,
mối quan hệ đó có thể ảnh hưởng tiêu cực đến y đức.
Một nguyên tắc y đức số 1 là: bác sĩ phải đặt quyền lợi
của bệnh nhân lên hàng đầu.
Nhưng trong thực tế, một số không ít bác sĩ đă v́ đồng
tiền làm cho lu mờ hay thậm chí quên nguyên tắc số một này.
Chính v́ vấn đề tế nhị này mà ở các nước tiên tiến như
Mĩ, Quốc hội điều tra và thiết lập những luật để quản lí mối
quan hệ giữa y giới và kĩ nghệ được.
Nhưng nói đến mối quan hệ giữa y giới và kĩ nghệ dược là
nói đến cái ǵ cụ thể?
Một cuộc nghiên cứu ở Mĩ do giáo sư Eric Campbell thực
hiện cho chúng ta một bức tranh khá sinh động.
Khi được hỏi trong thời gian 1 năm, các bác sĩ có mối
tương tác nào với kĩ nghệ được, các bác sĩ Mĩ báo cáo như sau:
-
78% bác sĩ nhận hàng mẩu (thuốc mẩu) từ các công ti dược;
-
83% bác sĩ từng nhận quà từ các công ti dược (quà thường là
bút, giấy, đồ chơi điện tử, v.v…);
-
35% nhận tiền trực tiếp từ các công ti dược;
-
18% nhận tiền tư vấn phí (consulting fee);
-
16% nhận tiền giảng bài và nói chuyện trong các hội nghị;
-
9% nhận tiền do được mời làm cố vấn trong các hội đồng khoa
học của các công ti dược;
-
3% nhận tiền để tuyển bệnh nhân cho các công tŕnh thử
nghiệm lâm sàng;
Tính chung, 95% bác sĩ cho biết họ có ít nhất là một mối
quan hệ như vừa mô tả trên.
Chỉ có 5% là hoàn toàn độc lập.
Tuy nhiên, ngay cả con số 5% này c̣n được xem là quá cao,
v́ trong thực tế có lẽ 100% bác sĩ đều có ít nhất là một mối
tương tác với kĩ nghệ dược.
Đó là t́nh h́nh ở Mĩ.
C̣n tại các nước phát triển như nước ta th́ sao?
Một nghiên cứu thú vị khác của nhóm Comsumer Internation
(CI) cho chúng ta thấy một bức tranh khác.
Trong nghiên cứu này, một bác sĩ gia đ́nh người
Malaysia
đồng ư ghi lại tất cả những liên hệ mà ông có với các công ti
dược. Trong thời
gian 5 tuần, ông ghi nhận 17 giờ tiếp xúc với đại diện của 25
công ti dược (trong số này có 16 công ti đa quốc gia hay c̣n gọi
là “đại gia” trong ngành dược quốc tế).
Mối liên hệ giữa bác sĩ Malaysia và các đại diện công ti
dược có thể tóm lược như sau:
-
6 tài liệu khoa học cập nhật hóa về điều trị;
-
10 bút, 9 sách hay giấy nháp mang nhăn hiệu thuốc, 1 đồ
chơi, 4 tập để tài liệu; 5 hộp giấy tissue; xà phồng; phụ
kiện máy tính như chuột, USB;
-
2 sách cẩm nang lâm sàng;
-
24 tờ rơi;
-
3 bài báo khoa học;
-
Dịch vụ sàng lọc bệnh nhân;
-
5 lời mời đi ăn tối, ăn trưa ở nhà hàng; và
-
3 lời mời đi dự hội thảo dưới sự bảo trợ của công ti.
Nh́n qua danh sách về các môi liên hệ giữa giới bác sĩ ở Mĩ và ở Malaysia chúng ta thấy một mẫu số
chung là các công ti dược thường cho quà cáp và hàng mẫu cho bác
sĩ. Tuy nhiên, về
phương diện khoa học, mối liên hệ giữa kĩ nghệ dược và bác sĩ ở
Mĩ ở một tầm vóc cao hơn mối liên hệ ở các nước phát triển.
Ở Mĩ, một số bác sĩ cũng làm nghiên cứu khoa học, và do
đó, các công ti dược cần đến cố vấn của họ và đối xử họ tốt hơn
(hay ở một mối liên hệ b́nh đẳng hơn) so với các đồng nghiệp ở
các nước đang phát triển.
Ở các nước đang phát triển, đại đa số các bác sĩ không có
điều kiện nghiên cứu khoa học, và họ ở một vị thế thấp hơn đồng
nghiệp ở các nước tiên tiến, nên mối liên hệ có màu sắc “chiếu
trên chiếu dưới”.
Nhưng không thể cáo buộc các công ti dược có những hành
vi có thể xem là thiếu thuyết phục (nếu không muốn nói là thiếu
chính trực), bởi v́ nếu không có sự tiếp tay của giới bác sĩ th́
chiến lược tiếp thị của họ chưa chắc có hiệu quả.
Trong thực tế có không ít bác sĩ lợi dụng các công ti
dược để “chấm mút”, thậm chí có bác sĩ c̣n ra giá hoa hồng cho
các công ti dược khi họ kê toa thuốc!
Những hành vi tự hạ thấp nhân phẩm và vi phạm y đức của
các bác sĩ này đă vô h́nh chung tạo nên một tiền lệ cho các công
ti dược khai thác và biến không ít bác sĩ thành những người bán
hàng cho họ.
Ảnh
hưởng
Theo một nghiên cứu vừa công bố trên tập san PLoS
Medicine, mỗi năm các công ti dược cho ra trên 50 tỉ USD cho các
hoạt động tiếp thị, và trong số này 70% nhắm vào các bác sĩ.
Mỗi năm, các công ti dược chi ra khoảng 20 tỉ USD cho các
“dịch vụ” liệt kê trong danh sách trên.
Tại sao các công ti thích chi ra một số tiền lớn như thế?
Câu trả lời đơn giản là v́ chiến lược tiếp thị nhắm vào
giới bác sĩ đem lại hiệu quả kinh tế cao.
Vấn đề đặt ra là ai sẽ trả cho những chi phí này?
Tất nhiên, các công ti dược không phải là những tổ chức
từ thiện; nhiệm vụ của họ là kinh doanh lấy lời và chiếm thị
trường. Chính bệnh
nhân là những người phải chi trả khoảng chi tiêu khổng lồ này.
Chính bệnh nhân là những người phải chi trả những quà
tặng và những chuyến du lịch hải ngoại cho bác sĩ.
Đó cũng là một giải thích tại sao giá thuốc càng ngày
càng tăng cao.
Do đó, mối quan hệ giữa kĩ nghệ dược và y giới ở các nước đang
phát triển đă và đang trở thành đề tài tranh luận trong vài năm
qua. Các công ti
dược thường bị tố cáo là lợi dụng và khai thác t́nh trạng thiếu
thông tin ở các nước đang phát triển để đưa vào thị trường những
thuốc cũ, hay thuốc với chất lượng thấp.
Đă có ước tính rằng gần 50% thuốc ở các nước đang phát
triển hoặc được ra toa một cách không phù hợp, hoặc không cần
thiết. Khoảng phân
nửa bệnh nhân ở các nước này có thể được điều trị bằng những
thuốc hoặc không phù hợp, hoặc không cần thiết.
Chẳng hạn như trên thế giới ngày nay, có ước tính cho
rằng chỉ duy tŕ đủ một số thuốc phổ biến và căn bản và vắcxin
có thể cứu sống 10 triệu người mỗi năm.
Nhưng nhiều công ti dược không thích những thuốc căn bản
đó, v́ họ muốn bán những thuốc mới và đắt tiền hơn (đồng nghĩa
với lợi nhuận nhiều hơn).
Các thuốc mới có thật sự là mới?
Một phân tích trên 1000 thuốc mới được FDA phê chuẩn
trong thời gian 1989 đến 2000, chỉ có 5% là thực sự đột phá, và
hơn 3/4 không có lợi ích lâm sàng ǵ tốt hơn so với thuốc hiện
hành. Nhưng các
thuốc mới này thường đắt tiền hơn thuốc cũ!
Do đó, nều các công ti dược quảng bá những loại thuốc mới
mà đắt tiền có thể dẫn đến t́nh trạng sao lăng các biện pháp y
tế công cộng vốn là một vấn nạn y tế ở các nước đang phát triển.
Tiến đến một mối quan hệ lành mạnh hơn
Trong thời gian gần đây, một số báo chí Việt Nam chất vấn mối quan hệ giữa bác sĩ
vác các công ti dược với nhiều lí lẽ mang tính tiêu cực.
Tuy trong thực tế có những hành vi không mấy hay ho của
các công ti dược có thể ảnh hưởng xấu đến việc chăm sóc bệnh
nhân, nhưng nh́n chung mối quan hệ giữa kĩ nghệ dược và y giới
có thể cải tiến bằng cách nâng cao mối quan hệ lên tầm b́nh đẳng
hơn và khoa học hơn.
Như tŕnh bày trên, mối liên hệ giữa kĩ nghệ dược và y giới địa
phương rất cần thiết cho sự phát triển của y học trong nước.
Có thể nói không ngoa rằng các công ti dược có thể đóng
vai tṛ tích cực hơn nữa trong việc tài trợ cho giới khoa học
Việt Nam trong nghiên cứu y khoa.
Các nghiên cứu do các công ti thuốc nước ngoài tài trợ
thường có chất lượng cao hơn những công tŕnh nội địa, bởi v́ họ
phải tuân thủ theo các chuẩn mực quốc tế.
Do đó, mối tương tác khoa học giữa kĩ nghệ dược và y giới
về lâu về dài sẽ đem nhiều lợi ích.
Tuy nhiên, v́ một số hoạt động của kĩ nghệ dược có khi mang h́nh
thức quảng bá sản phẩm mang tính áp đặt và có khi thiếu minh
bạch. Trong quá
khứ, đă có t́nh trạng các công ti dược bán những thuốc hết (hay
gần hết) thời hạn ở các nước đang phát triển.
Lại có những công ti “mua” bác sĩ để kiếm bệnh nhân làm
thử nghiệm. Đó là
những hành vi có thể nói là vi phạm y đức và đạo đức kinh doanh.
Do đó, có lẽ để cho mối quan hệ giữa kĩ nghệ dược và y
giới tốt hơn, chúng ta cần một số qui ước (không phải luật) mà
đôi bên có thể đồng ư với nhau.
Kĩ nghệ dược phẩm đă, đang và sẽ đóng vai tṛ quan trọng
trọng trong công tác y tế và pḥng chống bệnh tật không chỉ ở
các nước đang phát triển mà c̣n ở qui mô toàn cầu.
Để làm tốt vai tṛ này, kĩ nghệ dược cần phải tương tác
với y khoa trong việc cung cấp thông tin chuyên môn và nghiên
cứu khoa học, chứ không chỉ đơn thuần là một mối quan hệ thương
mại thuần túy.
|
